Er
was een tijd dat ik aan mezelf geloofde dat ik rookte omdat ik van wiet hield. Dat ik dronk omdat ik graag feestte. Dat ik me verdoofde omdat ik nu eenmaal iemand was die van extremen hield.
Dat was niet gelogen. Maar het was ook niet de hele waarheid.
De hele waarheid is ingewikkelder, en zachter, en veel verdrietiger. De hele waarheid is dat ik gebruikte omdat ik niet wist hoe ik verbonden moest zijn met mensen zonder me tegelijkertijd te verliezen. Omdat nabijheid gevaarlijk voelde. Omdat ik al heel vroeg geleerd had: als jij te veel nodig hebt, lopen mensen weg.
Gab
o
r Maté stelt de vraag anders
De Canadese arts en traumaspecialist Gabor Maté heeft misschien wel de belangrijkste herformulering gemaakt in het verslavingsveld. Niet: "Waarom de drug?" maar: "Waarom de pijn?"
Verslaving is geen moreel falen en geen gebrek aan wilskracht. Het is een poging tot genezing. Een manier om toch iets van troost, verbinding of kalmte te voelen in een binnenwereld die permanent op scherp staat.
En die binnenwereld is grotendeels gevormd door hoe we gehecht zijn geraakt. Door wat we geleerd hebben over nabijheid, veiligheid en zorg — lang voordat we konden nadenken over wat we eigenlijk nodig hadden.
Wat
i
s hechting, en wat heeft dat met verslaving te maken?
Hechting is de manier waarop jij als kind geleerd hebt om te zijn met mensen die voor je zorgen. Als die zorg voorspelbaar en veilig was, leer je dat anderen te vertrouwen zijn. Dat jij de moeite waard bent. Dat je gerust iets kunt vragen.
Maar als die zorg onvoorspelbaar was, voorwaardelijk, afwezig of beangstigend — dan leer je iets anders. Je leert dat verbinding gevaar is. Dat liefde pijn doet. Dat jij te veel bent, of niet genoeg, of allebei tegelijk.
En dan zoek je naar iets wat wél betrouwbaar is. Iets wat er altijd is. Iets wat je niet teleurstelt, niet weggaat, niet oordeelt.
Voor veel mensen met een verslavingsprobleem is dat "iets" een middel. Of een gedrag. Of een ritueel. Verslaving als hechtingsfiguur. Als de meest stabiele relatie die je kent.
Mijn
e
igen verhaal
Ik groeide op in een huis vol liefde en tegelijkertijd vol ruis. Ik leerde al vroeg: presteer, maak indruk, wees interessant. Dan hoor je erbij. Dan mag je er zijn.
Wiet paste perfect in dat systeem. Het dempt de aanhoudende vraag of je goed genoeg bent. Het maakt het lawaai zachter. Het geeft een soort aanwezigheid die niet afhankelijk is van de reactie van een ander.
Jaren later, in mijn herstel en mijn opleiding tot dramatherapeut, begreep ik wat ik eigenlijk gedaan had: ik had een vervanging gevonden voor de veiligheid die ik niet voelde in menselijke verbinding. Verslaving was niet mijn probleem. Het was mijn oplossing voor een veel ouder probleem.
De dri
e
meest voorkomende hechtingspatronen bij verslaving
Angstig
e hechting
Je ben
constant op zoek naar bevestiging. Je vraagt je af wat de ander van je vindt, of je goed genoeg bent, of ze wel blijven. Die constante alertheid is uitputtend. Middelen of gedragsverslavingen bieden een moment van rust van die interne storm een korte pauze van de kronkelende gedachten.
Vermijd
ende hechting
Je heb
geleerd dat je het zelf moet doen. Dat anderen je toch niet begrijpen. Je trekt je terug, houdt afstand, laat weinig toe. Verslaving past hier perfect: het vult de leegte zonder dat je iemand anders nodig hebt. Intimiteit zonder kwetsbaarheid.
Gedesor
ganiseerde hechting
De mee
t complexe variant. Je wilt verbinding én je bent er doodsbang voor. Mensen zijn voor jou tegelijkertijd de bron van troost en de bron van gevaar. Dat innerlijk conflict is nauwelijks te verdragen. Verdoving is dan geen keuze meer het is overleven.
Waarom
s
toppen alleen niet werkt
Dit is het punt dat ik keer op keer zie bij mensen die vastlopen in hun herstel: je kunt iemand het middel afnemen, maar als je niet aanpakt waarom ze het gebruikten, loop je vroeg of laat weer vast.
Niet uit zwakte. Niet uit slechtheid. Maar omdat de onderliggende nood niet verdwijnt als je de oplossing weghaalt.
Duurzaam herstel vraagt iets anders: leren verdragen dat echte verbinding veilig kan zijn. Een innerlijk gevoel van veiligheid opbouwen. Leren dat jij de moeite waard bent — ook als je niets presteert, niets aanbiedt, niets bent behalve gewoon jezelf.
Dat is geen snel proces. Maar het is het enige dat echt werkt.
Wat help
t
dan wel?
Geen stappenplan dat voor iedereen werkt. Maar wel lijnen die ik zie in goed herstelwerk.
Zelfcompassie voor zelfoordeel zetten.
Niet als zweverig idee, maar als dagelijkse oefening. Jezelf behandelen met de zachtheid waarmee je een goede vriend zou behandelen die in de problemen zit.
Het lichaam betrekken. Hechting
leeft niet in de gedachten maar in het zenuwstelsel. Therapieën die het lichaam inschakelen — somatische therapie, dramatherapie, EMDR — raken lagen die praten alleen niet bereikt.
Veilige relaties oefenen. Een goed
e therapeutische relatie is vaak de eerste plek waar iemand ervaart wat veilige hechting voelt. Het hoeft niet perfect te zijn. Het moet alleen consistent en eerlijk zijn.
Betekenis
geven aan het verhaal. Begrijpe
n waarom je deed wat je deed — zonder jezelf te verontschuldigen, maar ook zonder jezelf te blijven veroordelen. Jij hebt geen karakterfout. Jij had een overlevingsstrategie die zijn houdbaarheidsdatum voorbij is.
Tot slot
A
l
s je ooit iemand hebt horen zeggen "hij gebruikt gewoon omdat hij wil" of "ze moet het gewoon willen stoppen" dan weet je nu waarom dat zo pijnlijk is. Het reduceert een complex, diep menselijk verhaal tot een wilskwestie.
Verslaving is geen keuze. Het is een antwoord. Op pijn die te groot was. Op verbinding die te onveilig voelde. Op een binnenwereld die geen andere uitweg kende.
En net zoals elk antwoord ooit ergens op slaat, kan ook dit antwoord worden herzien. Niet door harder te vechten. Maar door te begrijpen wat er eigenlijk gevraagd werd.
De vraag a
chter de verslaving is altijd een hechtingsvraag: "Ben ik veilig genoeg om mezelf te zijn bij jou?"